بازار سنتی اراک یکی از اولین بناهای اراک است. مجموعه بازار اراک شامل حمام ها، مساجد، مدارس، آب انبارها، گذرگاه ها و کاروانسراها است که در زمان حکومت قاجاریه توسط یوسف خان گرجی در بخش مرکزی اراک بنا شد.
بازار اراک علاوه بر کارکردهای اقتصادی، کارکردهای دیگری از جمله کارکرد اجتماعی، کارکرد مذهبی، کارکرد سیاسی، کارکرد آموزشی و غیره را نیز پوشش داده است.
تاریخچه بنای بازار به زمان ساخت شهر قدیم سلطان آباد (اراک امروزی) برمی گردد و تاریخ بنای بازار شهر همانگونه که در اسناد تاریخی آمده است با تاریخ ساخت این شهر یکی می باشد.
یکی از دلایل ساخت بازار، اقتصاد قوی اطراف شهر سلطان آباد بود. کیفیت محصولات کشاورزی منطقه اراک، همچنین شهرت جهانی فرش ساروق و لزوم ایجاد مرکزی برای فروش محصولات، انگیزه اصلی ایجاد شهر و بازار آن به لحاظ اقتصادی بود.
برای معرفی بازار سنتی اراک چند واژه رایج در معماری بازار ایران را به شما معرفی می کنیم.
حجره: حجره مهم ترین و در عین حال ساده ترین و کوچک ترین عنصر بازار است. در بازار های ایرانی، حجره فضایی است که اجناس و کالا های تجاری برای فروش در آن گذاشته میشوند. در مرسوم ترین شکل بازار ایرانی، که بازارهای دو طبقه است، حجرههای طبقه بالا معمولاً دفتر کار تجارتخانهای بود که اجناس خود را در حجرهزیرین به تماشا می گذاشت. حجرهها را در دو سوی راسته بازار کنار به کنار میسازند. مساحت هر حجره، به تقریب، از ده تا بیست متر متفاوت است.
تیمچه: تیمچه به بخشی از بازارهای ایرانی گفته میشود که از نظر معماری شبیه راستههای اصلی بازار است اما در اندازهای کوچکتر ساخته شدهاست. معمولاً یک انتهای تیمچه به راستهٔ اصلی بازار متصل است و انتهای دیگرش به یک کاروانسرا یا بارانداز میرسد. تیمچهها معمولاً مسقف هستند و حوضی در وسط دارند که دورش حجرههایی در دو یا سه طبقه واقع شده که هر حجره به یک تاجر متعلق است. تیمچهها کارکردی شبیه یک بازار کوچک دارند که در آن چند تجارتخانهٔ مشابه متمرکز شدهاند.
کاروانسرا: مهمترین فضای معماری بازار، کاروانسرا است. کاروانسرا فضایی درونی با حیاط مرکزی با حجره هایی در یک یا دو طبقه در چهار طرف بود.
در مسیرهای بازار، سراها و تیمچهها وجود دارد که بناهای آنها معمولاً دو طبقه است که در برخی از آنها تجار یا مسافرانی که از نقاط دور به بازار میآمدند تا شب را در طبقه دوم سپری کنند. بازار سنتی اراک دارای انواع تیمچه است. برخی از این تیمچه ها به عنوان موسس آنها یا نوع کالاها و محصولات موجود در آن شناخته می شوند.
در بازار اراک صدها مغازه وجود دارد و مکان های دیگری مانند بازارچه های خصوصی، آب نما، فروشگاه ها و کارگاه های تولیدی در 20 سرا و تیمچه قرار دارند.
تیمچه و سرا در اضلاع بازار به فاصله 50 متر از یکدیگر ساخته شده اند که شامل تیمچه کاشانی که مخصوص قالی و تیمچه مهر که مخصوص صنایع دستی است.
راه های داخلی بازار به گونه ای طراحی شده است که امکان دور شدن سریع جمعیت در هنگام تصادفات به ویژه آتش سوزی وجود دارد. بدین منظور تمامی سراها و تیمچه ها دارای درب خروجی به بیرون بازار بوده و با یکدیگر در تماس هستند.
سقف بازار گنبدی است و در نمای پشت بام گنبدها به طور پیوسته در دو محور شمالی- جنوبی و شرقی- غربی دیده می شود. در مرکز هر گنبد یک نورگیر چند ضلعی تعبیه شده است که علاوه بر نقش نورپردازی، تهویه هوا را نیز بر عهده دارد و در معماری به آن هورنو می گویند.
به دلیل معماری خاصی که در ساخت بازار به کار رفته است، هوای داخل بازار در زمستان گرم و مطبوع و با وجود سرپوشیده بودن در تابستان بسیار خنک است.
ساختمان های دیگر در بازار
سقا خانه
سقاخانه در معماری سنتی ایران به فضاهای کوچکی در معابر عمومی اطلاق میشود که ساکنان و تجار برای رفع تشنگی رهگذران میسازند. سقاخانه ها معمولاً مکان های سنگی بزرگی هستند که آب آشامیدنی را در آن می ریزند.
بازار اراک چندین سقاخانه دارد که یکی از آنها سقاخانه حضرت ابوالفضل است.
حمام ها
بازار اراک چهار سرویس بهداشتی دارد. این حمام ها شامل حمام چهارسوق، حمام نو (جدید)، حمام شیخ الاسلام و حمام فیروزه است.
آب انبار
در گذشته در بازار چند آب انبار وجود داشت. آب انبار 200 ساله این بازار با دستور شفاهی شهرداری اراک برای افزایش فضای مدرسه دانش آموزان به طور کامل تخریب شد. این بنا به دلیل داشتن دو سقف یکی از بناهای کمیاب در میان آب انبارهای کشور بود.
مساجد
در بازار اراک مساجدی وجود دارد، مسجد حاج تقی خان، مسجد قبل، مسجد ضیاءالدین و غیره که هنوز هم کار میکنند.
ارتقاء سریع سایت در گوگل با ❌بک لینک قوی❌
مشاهده
وبلاگ گردشگران | معرفی بهترین جاذبه های گردشگری ایران و جهان
مطلب مرتبط
بهترین مقاصد سفر در سال 2026 از نگاه مجله CN Traveller
